Haiku

 koncert wilgi -
w cieniu starej jabłoni
rodzinny piknik
.
noc na rozdrożu -
tylko światło z kapliczki
wskazuje drogę
.
leśna droga
z nagłym szelestem liści
przemyka cień
.
Zaduszki -
powracają wspomnienia
w blasku znicza
.
Wigilia -
pierwsza gwiazdka zabłysła
między chmurami
.
styczniowe słońce -
oszronione drzewa
ścielą się cieniem
.
lodowisko -
w świetle reflektorów
cień za cieniem
.
pusta winda -
otwiera się w cieniu
smugą światła

Publikacja w tomiku "HAIKU. Uważność chwili" -
Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2024 r.
.
wschodzi już słońce
najpierw na jarzębiny
kładzie światło
.
Pierwsza publikacja w Kuzu 11/2021 r.

nocne regaty -
tylko światło latarni
wskazuje drogę
.
słońce na wodzie
poprzez liście drzew
drży światłocieniem
.
nagle z cienia
baletnica w świetle =
piórko na wietrze

Haiku - 305

 nagle z cienia
baletnica w świetle -
piórko na wietrze

Sonet niemiecki

 SONET NIEMIECKI
Sonet niemiecki ukształtował się w okresie baroku, m.in. dzięki reformom Martina Optiza, a rozwinął się w romantyźmie. Przejał strukturę kompozycyjną od sonetu włoskiego (petrarkowskiego).
- Składa się on z 14 wersów podzielonych na dwie części:
Opisowo-obrazową (dwa czterowiersze) oraz refleksyjno-filozoficzną (dwa trójwiersze) wikipedia.

- pomiędzy ósmym a dziewiątym wersem występuje tzw. volta czyli wyraźny zwrot myślowy, zmiana tonu lub perspektywy.
- Poszczególne strofy powinny zawierać następujące elementy treściowe i strukturalne:

CZĘŚĆ I:
- Ekspozycja i teza. dwa czterowiersze (kwartety)
ta część ma charakter obiektywny, opisowy i wprowadza czytelnika w sytuację liryczną.

-STROFA 1. (4 wersy): Wprowadzenie tematu. (Teza)
Służy zarysowaniu głównego motywu, problemu, obrazu natury lub sytuacji wyjściowej. Stawia jasno tezę lub pokazuje konkretny stan rzeczy.
- STROFA 2. (4 wersy): Rozwinięcie lub Kontrast (Antyteza)
Pogłębia obraz z pierwszej strofy, często wprowadzając element kontrastu, komplikacji lub drugą stronę medalu. Przykładowo, jeśli pierwsza strofa opisywała piękno życia, druga może ukazać nieuchronność przemijania.
- VOLTA (zwrot myślowy):
Przejście do tercetów to moment, w którym poeta porzuca czysty opis i przechodzi do świata wewnętrznych przeżyć i filozofii.

CZĘŚĆ II:
- Refleksja i konkluzja (Dwa trójwiersze. (Tercety)
ta część jest silnie subiektywna, emocjonalna i analityczna.
- STROFA 3 (3 wersy): Refleksja podmiotu lirycznego.
Autor odnosi wcześniejszy opis bezpośrednio do siebie, swoich uczuć lub kondycji ludzkiej. To tutaj następuje analiza problemu problemu postawionego w kwartetach.
- STROFA 4 (3 wersy): Podsumowanie i Puenta. (Synteza)
Stanowi rozwiązanie całego utworu. Powinna zawierać zaskakujące podsumowanie, aforyzm lub uniwersalną prawdę filozoficzną, która rzuca nowe światło na cały wiersz.

SONET NIEMIECKI - składa się z 14 wersów, podzielonych na dwie strofy czterowersowe - TETRASTYCHY i dwie strofy trzywersowe TERCYNY. Rymy zazwyczaj przybierają formę ABBA ABBA CDC CDE lub ABBA ABBA CDE CDE lub ABBA ABBA CCD EED - (13-zgłoskowiec 7/6 - warsztat wysokie obcasy 22.07.2025 r) Sonety często poruszają tematy miłosne, refleksyjne, filozoficzne,, a ich budowa sprzyja rozwijaniu myśli i emocji.

Na strunie serca (sonet niemiecki - 13-zgłoskowiec - 7/6, rymy: ABBA, ABBA, ccd, eed)

 Mijają bezpowrotnie: dni, miesiące, lata
i życie nasze płynie jak ten potok rwący.
Zanim się dobrze zacznie, to już wnet zakończy,
niechaj więc los szczęśliwie nam te drogi splata.
.

Już października wkoło - przebogata szata,
on burgundem i złotem z zielenią kwitnący.
Jak wytrawny artysta swe kolory łączy
i jeszcze nas promieniem słonecznym omiata.
.
Chcę zatrzymać czas barwnych szelestów jesieni
i wrzosu co kroplami swój blask w słońcu mieni,
lecz wszystko z czasem mija i nigdy nie wraca.
.
Cieszę się chwilą w życiu i to się nie zmienia,
Pielęgnuję w mych myślach pamięć i wspomnienia,
skrywane na dnie serca co wiedzie jak znawca..

.
Teresa Grzywacz
25.10.2026 r.
.
  


.

Haiku 304

 razem pod rękę
w złotozielonym parku -
jesienna miłość

Haiku - 303

 letnia ulewa -
ożywają w ogrodach
barwne dywany

HAIKU 300 - 302

 A. Dialog z haiku  Honoraty Sordyl:

zabawa w berka
dziewczynka chce przegonić
cień bociana

Honorata Sordyl:



B. Dialog z haiku Sławy Sibigi:
.
ślady na śniegu
pierwszy drogowskaz
w kierunku wioski

Sława Sibiga



C. Dialog z haiku Wiesława Karlińskiego:

mroźny poranek
muska mnie po policzkach
ciepło piekarni

Wiesław Karliński

Jesienne preludium (sonet włoski - 11-zgłoskowiec, rymy: abba, abba, cdc, dcd)

 Jesień czaruje już na powitanie
i kolorami czule nas uwodzi.
Jeszcze się w słońcu wygrzewają młodzi, 
zanim szaruga na całkiem zostanie.
.
Jeszcze motyle tańczą przed rozstaniem,
lecz obraz taki do wspomnień odchodzi.
Jeszcze na falach wiatr kołysze w łodzi -
szczęśliwej pary miłości doznanie.
.
A wśród zarośli gdzie przydrożne głogi -
z Maryją Panną kapliczka bieleje.
Człeka ogarnia taki spokój błogi,
.
daje nadzieje na losu koleje.
Jesień przychodzi jak wędrowiec z drogi,
wzbudzi nostalgię, kolory rozleje.
.
Teresa Grzywacz
27.09.2026 r.

.






.


.

Sonet włoski (petrarkowski)

 Sonet włoski nazywany też sonetem petrarkowskim jest najbardziej klasyczną formą sonetu europejskiego.
- Strofy czterowierszowe mają dwa wspólne rymy ułożone według wzoru okalającego: abba, abba
- W trójwierszach - tercynach spotyka się układy rymów: cdc dcd, cde ede, i wiele innych.
Strofy 3-wersowe mają dwa lub trzy współbrzmienia, ułożone tak aby nie wyodrębniała się para wersów.
.
W sonecie włoskim klasycznym występuje wyraźny tradycyjny podział treści pomiędzy zwrotkami, który sciśle współgra z jego strukturą rymów.
.
Opis:

• Czterowiersze (katreny): Mają charakter opisowy, narracyjny lub ilustracyjny. Służą do przedstawienia sytuacji, zarysowania tematu, opisu stanu emocjonalnego lub namalowania konkretnego obrazu poetyckiego.
Tercyny (tercety): Mają charakter refleksyjny, filozoficzny lub uogólniający. Przynoszą głębszą refleksję nad przedstawionym wcześniej tematem, wyciągają wnioski, a w ostatnim wersie często zawierają zaskakującą pointę.

Między drugą a trzecią zwrotką następuje tzw. volta (zwrot), czyli wyraźne przejście od konkretnego opisu do abstrakcyjnej refleksji.
.
. KUNSZTOWNA I REFLEKSYJNA TEMATYKA
.

Sonet porusza poważne, uniwersalne tematy, takie jak miłość, przemijanie, śmierć, rola sztuki czy egzystencja człowieka.
Cechuje go także bardzo kunsztowny, wyszukany język i bogactwo środków stylistycznych (np. metafor czy kontrastów

Nadchodzi jesień (sonet szekspirowski-11-zgłoskowiec, rymy: abab, cdcd, efef, gg)

 Jesień już puka nam do drzwi i mgliście,
roztacza świty w plenerze odkrywczo.
A słońce blado przenika przez liście,
co wielobarwnie już na drzewach błyszczą.
.
Dni coraz krótsze i zimniejsze noce,
choć babie lato w słońcu z wiatrem płynie.
Poranna rosa we wrzosach migoce,
błyszczy diamentem jak oczy dziewczynie.
.
Niebo zasnute jest często chmurami,
spacerujemy, czasem mnie zadziwisz
i choć deszcz siąpi cały czas nad nami,
pod parasolem idziemy szczęśliwi.
.
Wiatr szczerozłote liście znów z drzew goni,
a ty nie puszczaj ze swych rąk mych dłoni.
.
Teresa Grzywacz
20.09.2026 r.



.

Pożegnanie lata (sonet szekspirowski - 11-zgłoskowiec, rymy: abab, cdcd, efef, gg)

Mija już lato jak sen bezpowrotnie
i te dni letnie, upalne, gorące.
Na niebie chmury widzę już w oknie,
jak zasłaniają to złociste słońce.
.
Opustoszały już nadmorskie plaże,
słychać mew krzyki i wiatr co dmie w żagle.
Choć lato mija to wciąż o nim marzę,
jak ptak co zerwał się do lotu nagle.
.
Dojrzały w słońcu maliny i wiśnie,
nim odleciała w kluczu brać skrzydlata.
Będzie to koniec gdy mnie z żalu ściśnie,
choć jeszcze cieszę się z uroków lata.
.
Żegnam cię lato w tej mojej niedoli,
za rok cię spotkam jeśli Bóg pozwoli...
.
Teresa Grzywacz
20.09.2026 r.

Sonet szekspirowski (angielski) 11-zgłoskowiec, rymy: abab, cdcd, efef. gg

 Sonet szekspirowski (angielski) składa się z trzech strof czterowersowych (tetrastychów) oraz jednej końcowej strofy dwuwersowej (dystychu). Każda z tych części - pełni
ściśle określoną funkcję w strukturze logicznej i treściowej utworu.

Oto co powinna zawierać każda z nich:
.
STROFY CZTEROWERSOWE (KOLEJNE ETAPY REFLEKSJI)

Trzy tetrastychy służą do rozwinięcia głównego tematu, ale każdy z nich realizuje to zadanie pod innym kątem. Zazwyczaj rymują się w układzie krzyżowym (ABAB CDCD EFEF).

Pierwsza strofa: Wprowadza główny temat, problem lub sytuację liryczną. To tutaj następuje ekspozycja motywu (np. przemijanie czasu, piękno ukochanej osoby).
Druga strofa: Rozwija temat poprzez dodanie nowych szczegółów, metafor lub kontrastów. Pogłębia refleksję zawartą w pierwszej strofie.
Trzecia strofa: Przynosi punkt kulminacyjny lub nieoczekiwany zwrot (tzw. volta). Często wprowadza element dramatyzmu, zmienia perspektywę patrzenia na problem lub stanowi najsilniejszy emocjonalnie punkt wywodu.
.
- KOŃCOWA STROFA DWUWERSOWA (PODSUMOWANIE)

Dystych (rymujący się w układzie GG) odgrywa kluczową rolę w sonecie szekspirowskim i różni się diametralnie od reszty utworu.

Treść: Zawiera błyskotliwą pointę, podsumowanie lub ostateczną konkluzję całego wiersza.
Forma: Ma charakter aforyzmu lub sentencji. Często w sposób paradoksalny, dowcipny lub niezwykle skondensowany rozwiązuje problem postawiony w poprzednich dwunastu wersach.

(przegląd od Al)

- PORÓWNANIE STRUKTURY

Część sonetu	Funkcja treściowa	Układ rymów
I strofa (4 wersy)	Wprowadzenie tematu i głównego motywu	A B A B
II strofa (4 wersy)	Rozwinięcie myśli, pogłębienie obrazowania	C D C D
III strofa (4 wersy)	Zwrot akcji (volta), punkt kulminacyjny	E F E F
Dystych (2 wersy)	Aforystyczna pointa, podsumowanie	G G

Pocałunki w deszczu (sonet francuski - 11-zgłoskowiec, rymy: abba, abba, cdc, dee)

 parkiem o zmroku wracaliśmy z kina
gdy lazur nieba zakryty przez chmury
nie dawał światła tylko gnał wiatr który
targał drzewami w porywach je zginał
.
szliśmy aleją objęci jak w filmach
kiedy deszcz nagle strugami lał z góry
wokół nas obraz powstawał ponury
lecz pocałunkiem sprawiłeś że inna
.
to rzeczywistość wprost nieopisana
kiedy na moich kładłeś swoje usta
nie czułam deszczu wiatru ani zimna
.
twój pocałunek zniewalał i muskał
taki zachłanny jakby świat oniemiał
a nam szczęśliwym zostawił wspomnienia
.
Teresa Grzywacz
13.09.2026 r.

Wrześniowa nuta (sonet tercynowy) 11-zgłoskowiec, (rymy aba, bcb, cdc, ded, ee - niegramatyczne)

Nadszedł już wrzesień kiedy noc zamglona,
odeszła świtem w purpurowej ciszy.
Poranna zorza wzięła ją w ramiona
..
i rozpłynęła się jak widok bliższy,
gdy w świetle łuny tonie mgła poranna
na wrzosowiskach nim cisza usłyszy.
.
W słońcu się złoci spóźniona dziewanna,
wiatr z szumem w trawie ją całą kolebie,
a w skocznym tańcu wygląda jak ranna
.
Gdy rzewna nuta przenika symfonię,
słyszę głos ptaków daleko od siebie, 
jak w górze lecą i smutku łzy ronię.
.
Kiedy klucz ptaków słychać już na niebie,
z nostalgią w sercu wspominam znów ciebie.
.
Teresa Grzywacz
06.09.2026 r.

A w sercu lato (sonet szekspirowski)

 W sercu mam lato - które już się zwija,
choć barw paletą jeszcze wokół mami.
Tylko szum wiatru jak skarga niczyja,
niesie tęsknotę za letnimi dniami.
.
Na polach gołe już widać ścierniska,
w przydrożnych rowach żółto od nawłoci.
Ptak jakiś jeszcze odzywa się z bliska,
słonecznik chyli się i w słońcu złoci. 
.
Grona jarzębin już całe w czerwieni
i pod drzewami pękają kasztany.
A babie lato wiatr snuje w przestrzeni,
klucz dzikich gęsi z krzykiem poderwany.
.
Choć czas przemija szybko i bogato -
to w moim sercu będzie zawsze lato.
.
Teresa Grzywacz
30.08.2026 r.
.



.

.

Koniec lata (sonet włoski)

 Już środek lata minął bezpowrotnie
Znów chłodem wieją wieczory i noce
A lazur nieba gwiazdami migoce
Zakryty chmurą gdy cały świat moknie
.
Czerwoną zorzą wstają brzaski w oknie
I dzień się budzi gdy poranne słońce
Wnet mrok rozproszy w to lato gorące
Kiedy promieniem swoim ziemi dotknie
.
Niwa bezkresna bez łanów już wszystka
Oraz bez chabrów i maków czerwieni
Kroplami rosy jak diamentem błyska
.
W sadach owoce słońce już rumieni
Stado bocianów odleciało z bliska
Czas biegnie naprzód i to się nie zmieni...
.
Teresa Grzywacz
23.08.2026 r.

róża w deszczu (sonet tercynowy 11-zgłoskowiec 5/6, rymy - aba, bcb, cdc, ded, ee

 przyszło już lato w słonecznym upale
i co dzień z nieba żar na ziemię leje
omdlała róża na czas chłodny czeka
.
i na deszcz letni ma cichą nadzieję -
że zaraz chmury przypłyną z daleka
i ciepła struga wnet zieleń podleje
.
wtem pociemniało deszcz nagle jak rzeka
w porywach wiatru padał z góry długo
i w ziemię wsiąkał która wolno miękła
.
róża w ogrodzie przed ulewną strugą
płatki stuliła blisko siebie skrycie
by kwiat uchronić przed tą burzą zgubną
.
woda i słońce daje wszystkim życie
lecz gdy w nadmiarze niemożliwe bycie
.
Teresa Grzywacz
16.07.2026 r.


.

Noc Kupały (Sonet włoski - 11-zgłoskowiec 5/6, rymy ABBa ABBA, cdc dcd, niegramatyczne)

Ta noc Kupały - jest najkrótsza w roku,
Słowian tradycje, obrzędy, zwyczaje.
Wiele radości i dzisiaj to daje,
niesie ze sobą moc wrażeń, uroków.
.
To tradycyjne rytuały Słowian,
ogień i woda w tę noc czynią cuda.
Magiczne święto miłości się uda,
z radością młodzi tę noc będą sławić.
.
Kąpiele wodne to zwyczaj uznany
i skoki młodych wyżej nad ognisko.
Puszczanie wianków na rzece przez panny.
.
Kwiatu paproci szukać z kimś kto blisko.
To magia zanim brzask wstanie poranny
i złoty promień oświetli w noc wszystko.
.
Teresa Grzywacz
30.06.2026 r.

Noc czerwcowa (Sonet francuski - 11-zgłoskowiec 5/6, rymy ABBA ABBA, cdc, dee)

 Nadszedł już czerwiec i upojne noce,
a szafir nieba jaśnieje gwiazdami.
Pełnia księżyca srebrzy się i mami,
na całym niebie wszystko lśni, migoce.
.
Nocy czerwcowa masz niezwykłe moce,
zniewalasz serca, darzysz zapachami.
Roztaczasz urok świetlisty nad nami,
wiedziesz do raju w ogrody kwitnące.
.
Chabry jak lazur w złotym łanie żyta,
zapach liliowej lawendy wiatr goni.
A miodna lipa co cieniem spowita,
.
niesie z akacją powiew słodkiej woni.
Ta noc czerwcowa, która szybko minie -
wśród gwiazd kołysze marzenia dziewczynie.


Teresa Grzywacz
29.06.2026 r.

Przytul się (sonet włoski, 11-zgłskowiec, rymy abba, abba, cdc dcd, niegramatyczna)

 Kiedy ból w smutku ci duszę oplata
i czas się dłuży jak noc bez świtania.
Szukaj bliskiego do łez utulania,
wtul się w ramiona za te wszystkie lata.
.
Serce z rozpaczy drży jak liść na wietrze,
pragnie spokoju, czasu, wyciszenia.
Od razu życie na lepsze się zmienia,
gdy przytulanie już się w nawyk wetrze..
.
Nie płacz już teraz perlistymi łzami,
bliskość ci oczy miłością osuszy.
która jak gwiazda co świeci nad nami,
.
prowadzi prosto do dróg naszej duszy.
Przytul się jeszcze gdy noc lśni gwiazdami
i wszystkie smutki w mych ramionach skruszy.
.
Teresa Grzywacz
24.06.2026 r.