japońscy mistrzowie haiki

 1. Matsuo Basho
Matsuo Basho (1644–1694) pochodził z prowincji Iga (obecnie Mie). W młodości miał na imię Kinsaku, a następnie Munefusa. Jako nastolatek został oddany na służbę rodzinie Todo, która miała swoją siedzibę w zamku Ueno. To właśnie tam poznał poezję haikai w szkole Teimon. Po śmierci swojego pana przeniósł się do Kioto, gdzie kontynuował naukę wraz z lokalnym poetą Kiginem. W 1672 roku udał się do Edo (dzisiejsze Tokio), gdzie haikai było reprezentowane przez nowatorską szkołę danrin. Po kilku latach, Basho otrzymał zgodę na założenie własnej szkoły, zyskał dobrą reputację oraz pozycję w świecie artystycznym. Gdy udał się na odosobnienie, nazwano go „szaleńcem”, on zaś swoje zachowanie tłumaczył troską o uczniów, którzy powinni sami poszukiwać prawdy, bez narzucania im własnej opinii. W 1682 roku pożar w Edo zniszczył jego dom. Poeta podjął się ascetycznego życia, wędrując miesiącami. Zapiski ze swojej podróży opisał m.in. w dzienniku „Po ścieżkach Północy” (Oku no hosomichi). Odrzucił ustabilizowane życie, zaś za każdym razem, gdy powracał do Edo, był witany z wielkim podziwem. Pamiętnik z tułaczki zakończył w Ogaki i w 1692 roku wrócił do Edo. Zmarł w podróży z Nary do Osaki, nieprzerwanie podkreślając lekkość z jaką powinno się patrzeć na otaczający nas świat. . 2. Yosa Buson Yosa Buson (1716–1783) urodził się w dawnej prowincji Settsu (obecnie część Osaki), jego prawdziwym nazwiskiem jest Taniguchi. Przeniósł się do Edo (obecne Tokio), gdzie uczył się poezji w stylu haikai w szkole Hayano Haijina, zaś po jego śmierci w 1742 roku udał się do prefektury Shimosa (obecnie Ibaraki). Stopniowo zyskiwał popularność jako malarz, a dzięki pomocy uczniów Haijina zaczął sprzedawać swoje prace. Przez wiele lat podpisywał się jako Yahantei Drugi. Po raz pierwszy imienia Buson użył w 1744 w „Notatniku noworocznym” (Saitan cho). Prefekturę Shimosa opuścił w 1751 udając się do Kioto i podejmując próbę stworzenia swojego malarskiego warsztatu. Pozostawał głównie pod wpływem „malarstwa literackiego” bunjinga autorstwa Sakakiego Hyakusena, tworząc również poezję haikai. W 1766 roku wraz z przyjaciółmi założył szkołę Sankasha (Akademia Trzech Owoców), skupiającą takich poetów jak Tan Taigi czy Shoha. Na życie zarabiał jednak głównie malarstwem, utrzymując swoją żonę Tomo. Aż do śmierci pozostawał bardzo aktywnym poetą, wydając w roku 1777 zeszyty poezji zatytułowane później „Nocne zabawy mistrza Yahantei” (Yahanteiraku). Na kilka tygodni przed śmiercią dał uczniowi pędzel, którym spisał jego ostatnie, pożegnalne haiku. . 3. Kobayashi Issa Kobayashi Issa (1763-1827) - jego prawdziwe imię to Yataro. Pochodził z chłopskiej rodziny z prowincji Shimano(dzisiejsze Nagano). Sztuki haikai zaczął uczyć się w szkole mistrza Nirokuana Chikua w Edo. W późniejszych latach wyruszył na wędrówki do Kioto, Osaki oraz na wyspy Kikoku i Kiusiu. Ceniony w Edo za swój oryginalny styl kompozycji, patrzenie na świat z humorem oraz błyskotliwość w sposobie kojarzenia obrazów. Jego dzienniki i eseje charakteryzują się samokrytycyzmem oraz niezwykłą wrażliwością na otaczający świat. Po pożarze w 1827 r. stracił dom oraz majątek. Zamieszkał w szopie uratowanej z pożaru, gdzie zmarł z głodu i zimna.  

* * * Tanka

Z nadejściem wiosny
budzi się wokół zieleń
i kwitną kwiaty 

Wtedy śnię o Japonii
gdzie rozkwita sakura

.
23.01.2026 r,

Wycieczka do Parku Jurajskiego (wiersz dla dzieci)

 Na wycieczkę - chętne dzieci,
bo ciekawie im czas zleci.
Jadą tam gdzie Park Jurajski,
niczym ogród z dawnej bajki.
.
A w Jurajskim widać gady,
stoją groźne - od parady.
Stegozaur chce się chronić -
ma grzbiet w kolcach, by się bronić.
.
Pterodaktyl - skrzydła wielkie,
chwytał w locie zwierzę wszelkie.
Diplodoki z długą szyją -
te olbrzymy zielskiem żyją.

Triceratops o trzech rogach
z kryzą szyjną, silnych nogach.
Taki olbrzym -  to nie lada,
z głową w drzewach liście zjada.
.
Dzieci też się dowiedziały,
kiedy gady te istniały.
Dwieście milionów lat temu,
żyły w stadach po swojemu.
.
Ziemię bardzo gołociły
bo żarłoki straszne były.
Żarły tony z roślinnością
i zwierzęta, ryby z ością.

Teresa Grzywacz
20.02.2026 r.
.

Nim 10-zgłoskowiec 5/5 rymy AbbA - niegramatyczna, dokładne (inspiracja Tekstem J. Iwaszkiewicza)

 tekst:
Nim przyjdzie wiosna

Nim miną mrozy
W ciszy kolebce
Nade mną sosna
Nade mną brzoza
Witkami szepce

Szepce i śpiewa
Niby skrzypcowa
Melodia cicha
Melodia nowa
Której nie słychać
Która dojrzewa

Tak się zapadam
Jak w śniegu puchy
W jesienne liście
I tylko duchem
Słucham i badam
Czy noc nadchodzi
Czy świt się rodzi
Czy rzeczywiście

I tylko przez sen
Wyciągam ręce
To mnie nie budzi
Nie chcę nic więcej
Bo wiem że jestem
W nieskończoności
W morzu miłości
Do ludzi
.
Jarosław Iwaszkiewicz

Powidoki wiosenne (13-zgłoskowiec 7/6, rymy AABB - parzyste, pełne)

 Powraca do mnie znowu w myślach tamta wiosna,
 i radość, że już przyszła ta pora radosna.
Obrazy łąk zielonych z kwiatami w powodzi,
byliśmy wtedy tacy  szczęśliwi i młodzi.
.
Zrywałeś dla mnie żółte kaczeńce na łące -
 całe naręcza kwiatów - już w wodzie rosnące.
Przeglądałam się w twoich oczach niczym w niebie -
niezapomniane chwile, dziś wspominam ciebie.
.
Po tobie mi zostały tylko powidoki,
co szumią we wspomnieniach jak górskie potoki.
Powracają obrazy z tobą w głównej roli
i choć nie ma już ciebie to serce wciąż boli.
.
Teresa Grzywacz
17.02.2026 r.

.

Kobieta jak królowa (proza poetycka)

 Kobieta jest zagadką oraz tajemnicą trudną do zdefiniowania 
i odgadnięcia. Skrywa w sobie niedopowiedziane historie i marzenia 
poukładane na dnie serca. Wymaga większego poznania i zagłębienia się 
w jej postrzeganie świata oraz większego zaangażowania by ją bliżej 
poznać. Jest nad wyraz wrażliwa, a w postepowaniu kieruje się głównie
empatią i intuicją.
.
Kobieta jest miłością i jest pełna romantyzmu. Inspiruje i wzbudza emocje. 
Jej oczy to lustra w których odbija się świat i sposób w jaki ona na niego 
reaguje. Jej myśli nieustannie krążą wokół wielu różnych spraw, 
związanych głównie: z troską o rodzinę, obowiązkami, pracą, 
zainteresowaniami, marzeniami i pasją. Nowoczesna kobieta jest więc 
silna, niezależna, ambitna i świadoma swojej wartości, łącząca karierę z 
z życiem rodzinnym. Stawia na rozwój osobisty, zaradność, akceptację siebie oraz pielęgnowanie swoich pasji. 
Nowoczesna kobieta umie także motywować do działania swojego partnera.
.
Kobieta w całej swej atrakcyjności wykazuje się również mądrością, choć
pod tym względem nie zawsze jest doceniana, a w wielu dziedzinach życia
przewyższa mężczyzn. W pracy bywa kreatywna i pełna ciekawych 
pomysłów i projektów.
.
Nowoczesna kobieta umie także zadbać o swój wygląd i urodę. Kiedy przed
lustrem robi makijaż i szczotkuje włosy rozmyśla przy tym patrząc w lustro
o nurtujących ją sprawach, czekających na rozwiązanie lub tych miłych -
przynoszących radość.
.
Nowoczesna kobieta jest królową własnych wyborów, które opiera na
autonomii, sprawczości i odpowiedzialności. Bycie królową własnych 
wyborów, oznacza, że nowoczesna kobieta nie jest już definiowana przez 
społeczne konwenanse, oczekiwania rodziny, czy narzucone role, lecz 
sama podejmuje decyzje i kształtuje swoje życie.
.
Teresa Grzywacz
16.02.2026 r.
.

Wiosenne tęsknoty (sonet włoski)

 Jeszcze na dworze śnieżnobiała zima.
Wszystko uśpione pod puchowym śniegiem,
tylko wron stado z jarzębin rozbiegłe,
chodzi pod drzewem, a mróz stale trzyma.
.
Jeszcze dzień krótki i noc wciąż się dłuży,
a ranki niosą słoneczne przebłyski.
Jakiż to widok stęskniony i bliski,
gdy słońce grzeje przydrożny krzew róży.
.
Przybywaj wiosno, oczaruj zielenią,
bo wciąż tak bardzo brakuje mi ciebie.
Niech te dni szare się w końcu odmienią.
.
Niech kwiaty kwitną jak gwiazdy na niebie,
chcę z motylami zatańczyć nad ziemią.
Przybądź już wiosno, chcę odnaleźć siebie.
.
Teresa Grzywacz
15.02.2026 r.

.

.

.

Tanka

 Iskrzące w słońcu
płatki śniegu jak gwiazdki
ubrały drzewa

Mróz jak artysta zimy
tworzy w oknach witraże
.
Teresa Grzywacz
13.02.2026 r.

Osad tęsknoty (strofa saficka mniejsza, rymy ABAB niegramatyczne dokładne)

 Moja tęsknota do tego co było,
jest niczym kamień rzucony w wodę,
który roztacza swe kręgi tą bryłą
na lata młode.

Wszystko przemija dźwigając ślad bycia,
choć żal bezdenny jak osad w duszy,
który wypełnia wielki kielich życia,
nadzieję kruszy.
.
Tęsknotę wzięłam w swoje czułe dłonie
i niosłam w przyszłość przez te wszystkie lata.
Miłość do życia ciągle we mnie płonie,
wspomnienia splata.
.
Z czasem  przeminie wszystko co kochamy,
to naturalna kolej jak liść złoty.
Z bólem czujemy, że zostały rany -
osad tęsknoty.
.
Teresa Grzywacz
13.02.2026 r.

- Inspiracja cytatem: "Tęsknota jest osadem w kielichu życia".
autor - Ambrore Gwinnett Bierce

.

Bal przebierańców (wiersz dla dzieci)

 W karnawale dużo bali
i w przedszkolu dzieci chciały -
bal maskowy w pełnej gali,
więc ochoczo się przebrały.
.
Były wróżki i królewny,
Pszczółka Maja i rycerze,
Emanuel - motyl zwiewny
i Kopciuszek i szermierze.
.
Zorro, pirat, dwa Batmany,
Śnieżka oraz czarodzieje,
Na początku walc zagrany,
tańczą wszyscy, już się dzieje.
.
Tańczy pirat z jednym okiem
z wróżką z różdżką po ukłonie.
Zorro z szpadą tuż pod bokiem
i królewna w cud koronie.
.
Cała sala przebierańców,
wszystkich jest nie sposób zliczyć.
Znają wiele różnych tańców,
więc musieli wcześniej ćwiczyć.
.
Polki, walca, krakowiaka,
poloneza i oberka,
powolnego kujawiaka,
a za oknem ptaszek ćwierkał.
.
Teresa Grzywacz
10.02.2026 r.
.